Czy osoba niepełnoletnia może założyć firmę

W Polsce osoba niepełnoletnia, która ukończyła 13 lat, może prowadzić jednoosobową działalność gospodarczą, ale wyłącznie za zgodą przedstawicieli ustawowych (najczęściej rodziców), co czyni ten proces uciążliwym i ograniczonym w praktyce.

Pełna samodzielność w zakładaniu i prowadzeniu firmy jest możliwa dopiero po osiągnięciu 18 lat, gdy nabywa się pełną zdolność do czynności prawnych.

Zdolność prawna i do czynności prawnych – klucz do zrozumienia tematu

Aby zrozumieć, dlaczego założenie firmy przez nieletniego jest możliwe, ale skomplikowane, warto zacząć od podstawowego rozróżnienia pojęć z Kodeksu cywilnego. Zdolność prawna przysługuje każdej osobie od momentu narodzin i pozwala być podmiotem praw i obowiązków. Z kolei zdolność do czynności prawnych określa zakres samodzielnego działania w obrocie prawnym i gospodarczym.

Najważniejsze poziomy zdolności do czynności prawnych przedstawiają się następująco:

• pełna zdolność do czynności prawnych – uzyskują ją osoby pełnoletnie (po 18. urodzinach);
• ograniczona zdolność – mają ją osoby po ukończeniu 13 lat lub ubezwłasnowolnione częściowo. Mogą dokonywać drobnych czynności życia codziennego, rozporządzać własnym zarobkiem (chyba że sąd postanowi inaczej), zarządzać przedmiotami oddanymi przez opiekunów oraz zawierać umowę o pracę – co do zasady za zgodą przedstawiciela ustawowego;
• całkowity brak zdolności – dotyczy osób poniżej 13 lat, które działają wyłącznie przez przedstawicieli.

Prowadzenie działalności gospodarczej wymaga pełnej zdolności do czynności prawnych, ponieważ obejmuje samodzielne uczestnictwo w obrocie gospodarczym, zawieranie umów z kontrahentami i zarządzanie majątkiem firmy. Brak tej zdolności nie uniemożliwia całkowicie założenia firmy, ale czyni ją zależną od zgód opiekunów.

Kto może być przedsiębiorcą? Definicja i wyjątki dla nieletnich

Zgodnie z art. 43¹ Kodeksu cywilnego i art. 4 Prawa przedsiębiorców, przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową na własny rachunek i ryzyko. Przepisy nie zakazują tego małoletnim – wystarczy ukończone 13 lat i zgoda opiekunów.

W praktyce niepełnoletni przedsiębiorca figuruje w rejestrach pod własnym nazwiskiem, ale decyzje podejmuje przedstawiciel ustawowy. Umowy z kontrahentami podpisuje rodzic, a w sprawach przekraczających zwykły zarząd (np. sprzedaż aktywów firmy) potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego. To sprawia, że model ten jest rzadko spotykany w biznesie technologicznym czy finansowym, gdzie szybkie decyzje i negocjacje są kluczowe.

Procedura zakładania firmy przez osobę niepełnoletnią

Założenie jednoosobowej działalności gospodarczej następuje poprzez wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), który jest bezpłatny i odbywa się online. Osoba poniżej 18 lat nie może dokonać wpisu samodzielnie – wniosek składa pełnoletni przedstawiciel ustawowy.

Wymagane dane we wniosku CEIDG dla nieletniego:

We wniosku CEIDG należy wskazać m.in. następujące informacje:

• imię i nazwisko przedsiębiorcy (nieletniego),
• numer PESEL lub data urodzenia,
• dane przedstawiciela ustawowego (obowiązkowe),
• określenie rodzaju działalności (kody PKD),
• data rozpoczęcia działalności,
• informacje o NIP, REGON (jeśli dotyczy) oraz ewentualnych zakazach prowadzenia biznesu.

Po wpisie nieletni staje się przedsiębiorcą, ale każda istotna czynność wymaga zgody opiekuna. Przykładowo: zawarcie umowy z dostawcą oprogramowania czy usług chmurowych wymaga akceptacji rodzica, a zaciągnięcie kredytu na rozwój startupu technologicznego – zgody sądu.

W biznesie finansowym czy technologicznym, gdzie dominują spółki innowacyjne, nieletni czasem przystępują do spółki cywilnej, jednak bez pełnej samodzielności decyzyjnej.

Dziedziczenie lub darowizna firmy – alternatywne ścieżki

Często pojawia się pytanie o przejęcie firmy od rodziców czy spadkodawcy. Osoba niepełnoletnia nie może zarejestrować odziedziczonej firmy na swoje nazwisko samodzielnie, ale możliwe są kroki takie jak:

• zezwolenie sądu opiekuńczego na nabycie przedsiębiorstwa w darowiźnie,
• stwierdzenie nabycia spadku (z wyszczególnieniem środków trwałych i wyposażenia firmy) za zgodą przedstawiciela ustawowego,
• przejęcie zobowiązań spadkodawcy.

Przedsiębiorstwo jako całość nie podlega dziedziczeniu – dziedziczone są jego składniki (aktywa, kontrakty), a kontynuacja wymaga pełnoletności do wpisu w CEIDG.

Zalety i wyzwania prowadzenia biznesu przez nieletnich

Zalety:

Najczęściej wskazywane korzyści to:

• edukacja biznesowa – młodzi przedsiębiorcy zdobywają doświadczenie, np. w programowaniu aplikacji czy e‑commerce;
• podatki i ulgi – firma nieletniego podlega standardowym zasadom (np. Mały ZUS, ryczałt), a zarobki mogą być rozliczane z opiekunami;
• inspirujące przykłady – w Polsce zdarzają się przypadki 13‑latków z własnymi startupami technologicznymi, choć zawsze z wsparciem rodziców.

Wyzwania:

Oto najważniejsze ograniczenia, o których warto pamiętać:

• uciążliwość zgód – praktycznie każda umowa (np. z inwestorem VC czy platformą fintech) wymaga akceptacji opiekuna lub sądu, co spowalnia rozwój;
• ryzyko prawne – brak pełnej zdolności naraża na unieważnienie umów;
• ograniczenia finansowe – trudności z kredytami, inwestycjami czy udziałem w programach akceleratorów dla startupów;
• kontrole i odpowiedzialność – opiekunowie ponoszą de facto odpowiedzialność za długi firmy.

Dla przejrzystości różnice między pełnoletnim a niepełnoletnim przedsiębiorcą zestawiamy poniżej:

Aspekt	Pełnoletni przedsiębiorca	Niepełnoletni przedsiębiorca
Samodzielny wpis CEIDG	Tak	Nie, robi opiekun
Zawieranie umów	Bez ograniczeń	Za zgodą opiekuna/sądu
Decyzje strategiczne	Pełna swoboda	Ograniczona
Odpowiedzialność majątkowa	Własna	Często opiekunów
Możliwość skalowania biznesu	Wysoka	Niska (zgody blokują dynamikę)

Alternatywy dla założenia jednoosobowej działalności

Dla ambitnych nastolatków w sektorze tech–biznes–finanse rozważ opłacalne alternatywy:

• współpraca z pełnoletnim partnerem – w spółce cywilnej (nieletni może przystąpić za zgodą opiekuna);
• umowa o pracę lub zlecenie – przy projekcie rodziców/firmy, co pozwala zarabiać bez zakładania firmy;
• założenie spółki z o.o. – po 18. urodzinach; minimalny kapitał 5 000 zł, pełna ochrona majątku osobistego;
• crowdfunding lub granty dla młodych innowatorów – np. z PFR czy akceleratorów, bez formalnej firmy.

Praktyczne wskazówki dla rodziców i młodych przedsiębiorców

Choć prawo dopuszcza firmę dla osoby po 13. roku życia, w praktyce jest to model dla drobnych przedsięwzięć, a nie skalowalnych biznesów technologicznych czy finansowych. Rodzice powinni skonsultować się z prawnikiem lub notariuszem przed startem, by uniknąć pułapek (np. odpowiedzialność za długi).

Po osiągnięciu pełnoletności nastolatek może bezproblemowo przejąć pełną kontrolę nad firmą – zarówno w zakresie decyzji, jak i odpowiedzialności oraz zawierania umów.