W Polsce stowarzyszenia to popularna forma organizacji pozarządowej, umożliwiająca realizację celów społecznych, kulturalnych czy sportowych bez prowadzenia działalności gospodarczej jako głównego celu. Stowarzyszenie zwykłe wymaga minimum trzech członków i wpisuje się do ewidencji prowadzonej przez starostę, co pozwala na szybki start bez osobowości prawnej. Z kolei stowarzyszenie rejestrowane potrzebuje co najmniej siedmiu członków, rejestruje się je w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), co nadaje pełną osobowość prawną i otwiera dostęp do szerszego finansowania.
Artykuł, skierowany do przedsiębiorców, startupowców i entuzjastów biznesu społecznego, omawia pełne procedury zakładania obu typów stowarzyszeń. Opiera się na ustawie Prawo o stowarzyszeniach, praktyce administracyjnej i aktualnych wymogach (stan na 2026 r.). Poznasz różnice, wymagane dokumenty, koszty oraz wskazówki, jak uniknąć błędów, by Twoja inicjatywa szybko ruszyła.
Podstawowe cechy stowarzyszeń – co je wyróżnia?
Stowarzyszenia opierają się na zasadach dobrowolności (swoboda wstępowania i występowania), samorządności (niezależność w definiowaniu celów) oraz trwałości (ciągłość mimo zmian członków – minimum 3 w zwykłym, 7 w rejestrowanym). Nie mogą prowadzić działalności gospodarczej jako celu statutowego, ale stowarzyszenie rejestrowane może ją prowadzić dodatkowo po spełnieniu wymogów.
Kluczowe różnice między stowarzyszeniem zwykłym a rejestrowanym przedstawiamy w prostej tabeli:
| Aspekt | Stowarzyszenie zwykłe | Stowarzyszenie rejestrowane |
|---|---|---|
| Minimalna liczba członków | 3 osoby fizyczne | 7 osób fizycznych (Polacy z pełną zdolnością prawną lub cudzoziemcy w PL) |
| Rejestracja | Ewidencja starosty (do 7 dni) | KRS (do 3 miesięcy) |
| Osobowość prawna | Brak (reprezentuje przedstawiciel lub zarząd) | Tak – po wpisie do KRS |
| Finansowanie | Ograniczona (dotacje lokalne, darowizny) | Szerokie (1,5% PIT – po uzyskaniu statusu OPP, dotacje UE i ministerialne) |
| Koszty | Brak opłat | 250 zł + ew. ogłoszenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym |
| Dokumentacja | Regulamin + lista członków | Statut + protokół zebrania + lista założycieli |
Wybór zależy od skali i ambicji: zwykłe sprawdza się przy lokalnych inicjatywach (np. klub w gminie), a rejestrowane – przy projektach ogólnopolskich i pozyskiwaniu grantów.
Jak założyć stowarzyszenie zwykłe – procedura krok po kroku
Stowarzyszenie zwykłe to najprostsza opcja – idealna dla startupów społecznych testujących pomysł przy minimalnej biurokracji. Rozpoczyna działalność z chwilą wpisu do ewidencji.
Krok 1 – zbierz założycieli i zwołaj zebranie założycielskie
Aby rozpocząć formalności, spełnij następujące warunki i ustalenia:
- minimum 3 osoby fizyczne z pełną zdolnością do czynności prawnych,
- na zebraniu ustalcie: nazwę, cel działania, siedzibę, teren i środki działania,
- podejmijcie uchwały: o założeniu, przyjęciu regulaminu, wyborze przedstawiciela (lub zarządu) i ewentualnie organu kontroli.
Krok 2 – sporządź regulamin działalności
Regulamin to kluczowy dokument (zastępuje statut). Musi zawierać następujące elementy:
- nazwę i siedzibę,
- cele i sposoby ich realizacji,
- zasady członkostwa (nabycie, utrata, prawa i obowiązki),
- reprezentację (przedstawiciel lub zarząd),
- tryb zmiany regulaminu i rozwiązania stowarzyszenia,
- ewentualnie organ kontroli wewnętrznej.
Aktualne wzory znajdziesz na stronach Biuletynu Informacji Publicznej właściwego starostwa.
Krok 3 – przygotuj komplet dokumentów
Do wniosku o wpis do ewidencji dołącz poniższe załączniki:
- Wniosek o wpis – dane przedstawiciela/zarządu (imię, nazwisko, PESEL, adres) i adres siedziby;
- Regulamin – podpisany oryginał;
- Lista założycieli – imiona i nazwiska, data i miejsce urodzenia, adres, podpisy;
- Uchwały z zebrania – o założeniu, przyjęciu regulaminu, wyborze organów;
- Protokół z zebrania – z podpisami przewodniczącego i protokolanta;
- Oświadczenie o dysponowaniu siedzibą – np. zgoda właściciela lokalu.
Wzór wniosku zależy od przyjętej struktury (z przedstawicielem, zarządem lub z organem kontroli).
Krok 4 – złóż wniosek w starostwie
Zgłoszenia dokonujesz we właściwym starostwie dla adresu siedziby:
- złożenie jest bezpłatne, decyzja o wpisie zwykle w ciągu 7 dni,
- po wpisie brak numeru KRS, ale istniejesz w ewidencji publicznej,
- od tej chwili możesz działać (zawierać umowy w zakresie reprezentacji przewidzianej w regulaminie).
Czas całkowity – ok. 1–2 tygodnie. Koszt – 0 zł.
Jak założyć stowarzyszenie rejestrowane – ścieżka do KRS
Stowarzyszenie rejestrowane daje osobowość prawną, umożliwia uzyskanie REGON i NIP oraz status NGO – kluczowy przy grantach i większych projektach. Od 2021 r. rejestracja jest możliwa online przez Portal Rejestrów Sądowych (PRS).
Krok 1 – zbierz minimum 7 założycieli
Założycielami są osoby pełnoletnie z pełną zdolnością do czynności prawnych (obywatele polscy lub cudzoziemcy przebywający w Polsce, niepozbawieni praw publicznych). Na zebraniu założycielskim podejmijcie uchwałę o powołaniu stowarzyszenia i wybierzcie komitet założycielski.
Krok 2 – opracuj statut
Zgodnie z art. 10 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach statut musi uwzględniać poniższe elementy:
- Nazwa – odróżniająca od innych podmiotów,
- Teren działania i siedziba – z określeniem jednostki terytorialnej,
- Cele i sposoby ich realizacji – zgodne z prawem i statutem,
- Członkostwo – nabycie i utrata, prawa i obowiązki,
- Organy – walne zebranie, zarząd, ewentualnie komisja rewizyjna,
- Zmiana statutu, rozwiązanie i majątek – tryb podejmowania uchwał.
Przygotuj statut w co najmniej dwóch egzemplarzach podpisanych przez osoby upoważnione.
Krok 3 – przygotuj dokumenty do KRS
Komplet dokumentów do rejestracji w KRS obejmuje:
- Wniosek o rejestrację – podpisany przez zarząd, zgodny z aktualnym formularzem PRS/KRS;
- Statut – przyjęty przez zebranie założycielskie;
- Lista założycieli – imię, nazwisko, data i miejsce urodzenia, adres, PESEL, podpisy oraz oświadczenie o spełnianiu warunków;
- Protokół z zebrania – z wyborem władz i przyjęciem statutu;
- Uchwały założycielskie – w sprawie powołania stowarzyszenia i wyboru organów;
- Oświadczenia członków zarządu o adresach do doręczeń – wymagane przez sąd;
- Dowód uiszczenia opłaty – 250 zł (lub wniosek o zwolnienie z opłat).
Krok 4 – złóż wniosek w sądzie rejestrowym
Wniosek złóż elektronicznie przez PRS albo papierowo w sądzie rejestrowym właściwym dla siedziby:
- sąd ma do 3 miesięcy na rozpoznanie wniosku,
- po wpisie powstaje osobowość prawna i uzyskasz numery REGON oraz NIP (zgodnie z właściwymi zgłoszeniami),
- informacja może być opublikowana w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.
Czas całkowity – 1–4 miesiące. Koszty – 250 zł + ew. opłaty dodatkowe (np. notarialne).
Koszty, finansowanie i praktyczne wskazówki
Poniżej znajdziesz najważniejsze fakty i dobre praktyki, które ułatwią start i późniejsze działanie:
- Stowarzyszenie zwykłe – brak kosztów startowych, ale brak osobowości prawnej ogranicza zawieranie umów i dostęp do kont bankowych;
- Stowarzyszenie rejestrowane – opłata 250 zł + ew. publikacja ok. 100 zł; możliwe preferencje podatkowe (np. zwolnienia z CIT dla działalności statutowej) i dostęp do 1,5% PIT po uzyskaniu statusu OPP;
- Ścieżki finansowania – dla zwykłego: lokalne dotacje i darowizny; dla rejestrowanego: programy ministerialne, fundusze UE, crowdfunding, partnerstwa z biznesem;
- Najczęstsze błędy – niepełna lista założycieli, braki formalne w statucie (cele nieprecyzyjne lub niezgodne z prawem), brak podpisów i oświadczeń; korzystaj z wzorów z BIP i checklist;
- Elektronizacja – rejestracja w KRS przez PRS wymaga Profilu Zaufanego lub kwalifikowanego podpisu;
- Po rejestracji – prowadź księgowość, składaj sprawozdania roczne (do KRS lub ewidencji), aktualizuj dane władz i adresów w terminach.